منظور از سلامت بدنی، روانی، اجتماعی و معنوی چیست؟

منظور از سلامت بدنی، روانی، اجتماعی و معنوی چیست؟

 

نویسنده: دکتر سیّد ابوالقاسم حسینی




 

در حال حاضر تعریف «مفهوم سلامت» شامل سلامتی در ابعاد زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی است.
منظور از «سلامت زیستی» همان «سلامت بدنی» است. با توجه به این که در بین عامه ی مردم عنوان سلامت بدنی بیش تر به کار می رود، در این نوشته نیز بیش تر از آن استفاده می کنیم.
با ذکر مثال، عنوان های فوق بیش تر به ذهن نزدیک می شوند:
همه ی ما با مفهوم سلامت بدنی آشنا هستیم. در یکی از تعریف های سازمان جهانی بهداشت، سلامتی با مشخصات «وجود وضع مطلوب جسمی، روانی و اجتماعی فرد» مطرح شده و در تعریف دیگری سلامت معنوی نیز به آن اضافه شده است. در تعریف فوق، سلامتی صرفاً «فقدان بیماری» نیست، بلکه «وضع مطلوب» مورد تأکید قرار گرفته است. البته «فقدان بیماری» هم موضوع مهمی است. علی (علیه السلام) می گوید: «شما نمی توانید «رشد» را خوب بفهمید مگر با کسی که آن را ترک کرده است، مواجه شوید». به نظر می رسد که در مورد سلامتی هم اغلب ما وضع مشابهی داریم. تا هنگامی که هیچ مشکل جسمی نداریم، فکر می کنیم که همیشه این گونه خواهیم ماند. حتی وقتی دچار یک سرماخوردگی ساده می شویم، نیروی ما کاهش می یابد و حتی ممکن است نتوانیم کار کنیم. احتمالاً به همین علت است که پیامبر اسلام می فرماید:
«دو نعمت (جنبه ی مثبت) هستند که مورد کفران (بی توجهی) قرار می گیرند: سلامتی و امنیت».
سلامت روانی را هم با جنبه ی مثبت و هم با جنبه ی منفی آن می توانیم تعریف کنیم. «احساس مطلوب» موضوع مهمی است که متخصصان سازمان جهانی بهداشت بر آن تأکید کرده اند. نبودن اضطراب، افسردگی و جنبه هایی از این قبیل هم معیارهای دیگری هستند که می توانند مطرح شوند. توانایی انجام دادن کار نیز معیار خوبی است که در بحث های آینده، بیش تر راجع به آن سخن خواهیم گفت.
سلامت اجتماعی را به سختی می توان از سلامت روانی جدا کرد، ولی در بعضی موارد می توان هم سلامت اجتماعی و هم اختلال در سلامت اجتماعی را به طور اختصاصی مشاهده کرد. فردی را در نظر بگیرید که براساس جهان بینی خود، در روابط بین فردی، خود را «معیار» قرار می دهد. به شکلی که دوست دارد مردم با او رفتار کنند، با آن ها رفتار می کند و توقعات خود را تعدیل می کند. این فرد از نظر ما از سلامت اجتماعی برخوردار است، زیرا نشان می دهد «انسان واقع گرایی» است و به احتمال قوی «فرد موفقی» خواهد بود. در صورتی که انسان چنین روشی را در زندگی رعایت نکند، احتمال بروز اختلال در روابط بین فردی و رفتارهای تنش زا زیاد خواهد بود. البته باید توجه داشت که بعضی از اختلال های موجود در روابط اجتماعی ناشی از اختلال های مغزی، هورمونی، عوامل روانی و اجتماعی هستند که علم روان پزشکی مسئولیت بررسی، درمان و پیشگیری آن ها را برعهده دارد.
سلامت معنوی، جنبه های اخلاقی و زمینه سازی برای دست یابی به سعادت ابدی را دربر می گیرد. ممکن است فردی از نظر جسمی، روانی و اجتماعی هیچ مشکلی نداشته باشد، ولی از دیدگاه معنوی کارهای او مورد قبول نباشند. این موضوع از دیدگاه دین الهی قابل ارزیابی است. اولین و مهم ترین مسئولیت انسان در این مورد، انتخاب دین است. بنا بر تعریف استاد حکمت نیا «دین همان نظام زندگی است». انسان در انتخاب دین باید واقع گرا باشد و نظام زندگی خود را بر این اساس انتخاب کند.
امام جواد (علیه السلام) در این مورد رهنمود صریحی بیان می کند:
«حرف محکم (در هر مطلب) دو چیز نیست؛ بلکه تنها یک چیز است. پس هر کس حکم بی اختلاف کند، حکم او حکم خدای تعالی است. هر کس حکمی کند که در آن اختلافی باشد و خود را بر حق بداند، به حکم طاغوت حکم کرده است.»
بنابراین انسان موظف است که آخرین دینی را که خداوند متعال به او معرفی کرده، بشناسد و طبق ضوابط آن عمل کند. اگر فرد این تعریف به ظاهر ساده را رعایت کند سالم، و در غیر این صورت دچار اختلال معنوی است. عوارض این بیماری تا ابد دامن گیر اوست و برای همیشه در اضطراب و ناامنی به سر خواهد برد.
با تعریف هایی که ارائه شد، به طور طبیعی به این نتیجه می رسیم که پیامد بیماری های جسمی، روانی و اجتماعی تا پایان عمر، ولی نتایج سلامت و بیماری معنوی تا ابد همراه ما هستند.
با توجه به سرمایه گذاری های کلانی که دولت ها برای دست یابی افراد تحت پوشش خود به سلامت جسمی، روانی و اجتماعی می کنند، لازم است کوشش های وسیع تری برای رسیدن به سلامت معنوی که نتایج آن ابدی است، انجام شود. در غیر این صورت زیان آن ها قابل ترمیم نخواهد بود.
در شرایط ایده آل، همه ی ما باید به جنبه های فوق حساس باشیم و هنگامی که ضوابط سلامت را در ابعاد مختلف، درون خود حس می کنیم، سعی کنیم با «تمام نیرو» آن را به همه ی جوامع بشری هدیه دهیم. بدیهی است که ما توان عمل در این طیف وسیع را نداریم. ولی اگر واقعاً با «تمام نیرو» وارد عمل شویم، نتیجه هرچه باشد، قابل قبول خواهد بود. اگر در انجام این وظیفه تعلل کنیم، شامل گفتار مسیح (علیه السلام) خواهیم شد که فرمود: «هر کس مجروحی را به حال خود رها کند، به طور قطع با مجرمی که او را مجروح کرده، شریک است.» این دستورالعمل بسیار جدی است. در متون اسلامی تأکید شده است که هنگام جنگ با دشمن (کافر) او را به توحید دعوت کن. در حقیقت دعوت به رشد، یک وظیفه ی عمومی است.

آیا بین ابعاد مختلف سلامت، ارتباطی وجود دارد؟

بهترین مثال برای «تفکر سیستمی» و «عمل سیستمی»، بدن خود ماست. در حقیقت جدا کردن ابعاد چهارگانه ی ذکر شده جنبه ی آموزشی دارد و در عمل، ما تنها یک «هویت واحد» داریم و تمام فعل و انفعال های مربوط به سلامت در این «هویت» انجام می شوند. در این جا به چند مثال اشاره می کنم تا ارتباط بین ابعاد سلامت برای شما روشن شود:
پیش از این در مورد ابتلا به سرماخوردگی اشاره کردم که در ضمن سرماخوردگی، نیروی انسان کاهش می یابد و باید استراحت کند. وقتی در مورد یک سرماخوردگی ساده وضع چنین باشد؛ در مورد بیماری های حاد و مزمن، عوارض روانی خاصی وجود دارند که به علایم بیماری اصلی اضافه می شوند.
علاوه بر آن بعضی از بیماری های جسمی، نشانه های شناخته شده ی روان پزشکی ایجاد می کنند که ممکن است با بیماری های روانی اشتباه شوند. تقریباً تمام بیماری های روانی ممکن است با این علایم که «بیماری روانی علامتی» خوانده می شوند، اشتباه شوند. منظور از بیماری های روانی علامتی، اختلالات روانی ناشی از یک بیماری جسمی است. به عبارت دیگر اختلال روانی، علامتی از یک بیماری عمومی یا عفونی است.
روان پزشک ها قانونی دارند که «تمام نشانه های روانی ممکن است ناشی از علل جسمی باشند، مگر ارزیابی های بالینی و آزمایشگاهی خلاف آن را ثابت کنند». به همین علت اصرار دارند خدمات روان پزشکی در «تیم روان پزشکی» ارائه شود، زیرا در غیر این صورت، احتمال دارد علل جسمی بیماری را نادیده بگیرند و فقط به روان درمانی بپردازند؛ یا فکر کنند داروهای تجویز شده توسط پزشک، مورد نیاز نیستند و آن ها را قطع کنند. باید توجه داشت که اعضای تیم روان پزشکی از روان پزشک، روان شناس بالینی، متخصص کار درمانی، مددکار اجتماعی و روان پرستار تشکیل شده است که در تبادل نظر با یک دیگر، برنامه ی درمان را تنظیم می کنند و ممکن است هر یک از افراد تیم، مسئولیت هماهنگی را به عهده گیرد. در همه جای دنیا روان پزشک، مسئول قانونی و جنبه های طبی مربوط به بیمار است.
منبع مقاله: حسینی، سیّد ابوالقاسم؛ (1387) سبک و روش زندگی استاندارد و نقش آن در تأمین سلامت بدنی، روانی، اجتماعی و معنوی انسان، تهران: نشر قطره



 

 

Wellness: Spiritual Wellness

http://wellness.ucr.edu/spiritual_wellness.html

Jun 4, 2014 ... While different individuals may have different views of what spiritualism is, it is generally considered to be the search for meaning and purpose in human ... forgiveness, altruism, joy, and fulfillment help you enjoy your spiritual health. ... lies within and the social and physical forces that come from outside.

What is Wellness? - UC Davis SHCS

https://shcs.ucdavis.edu/wellness/

Wellness is a state of complete physical, mental, and social well-being, and ... of wellness: occupational, emotional, spiritual, environmental, physical, social, ... Each dimension is equally vital in the pursuit of optimum health. ... Spiritual wellness allows you to develop a set of values that help you seek meaning and purpose.

How Can Spirituality Affect Your Family's Health? - KidsHealth

http://kidshealth.org/parent/emotions/feelings/spirituality.html

Spirituality and Physical Health; Spirituality and Mental Health; Can Spiritual Beliefs ... Much of the research linking spiritual and physical health has involved elderly ... So what exactly is spirituality and how can it enhance your family's health? ... coping skills through prayer and a philosophy that all things have a purpose.

Physical, Emotional, Mental, and Spiritual Health - MK Projects

http://www.mkprojects.com/fa_PEMHealth.htm

Physical, Emotional, Mental, and Spiritual Health ... Therefore what we feel, what we think, what we eat and drink, even what we daydream .... should never show strong emotions to others at work, at home or in your social lives. .... a sense of purpose, values and beliefs and makes people feel loved and wanted and needed.

Dimensions of Wellness - the University of Redlands

http://www.redlands.edu/academics/11761.aspx

Social Wellness includes the development of meaningful relationships, working ... Spiritual wellness includes seeking meaning and purpose in life, pursuing a fulfilling life, and contributing to the spiritual health of others. ... Financial wellness is an intricate balance of the mental, spiritual and physical aspects of money.

Eight Dimensions of Wellness | Student Affairs Home

http://www.studentaffairs.pitt.edu/hueightdimensions

Aug 8, 2011 ... Wellness is more than physical health, exercise and nutrition. It is the full integration of state of physical, mental and spiritual well-being. ... Social Wellness ; Occupational Wellness; Environmental Wellness; Spiritual Wellness; Financial Wellness ... It is expanding our sense of purpose and meaning in life.

Emotional Wellbeing - BeLonGTo.org

http://www.belongto.org/resource.aspx?contentid=4574

A useful definition of emotional wellbeing is offered by the Mental Health Foundation: 'A positive ... What kind of benefits can you expect? ... feelings, senses, and intuition to guide you into an empowered alignment with purpose. ... on inside you in relation to your physical, mental, emotional, social and spiritual well-being.

The Six Components of Health - SlideShare

http://www.slideshare.net/rickertc/the-six-components-of-health

May 6, 2010 ... ... of Health Physical Emotional Social Environmental Mental Spiritual. ... DepEd Module Grade 7 HEALTH EDUCATION 42233 views · What is ...

Mental health - Wikipedia, the free encyclopedia

http://en.wikipedia.org/wiki/Mental_health

Mental health is a level of psychological well-being, or an absence of a mental ... The mental hygiene movement, related to the social hygiene movement, had at ... emotional health can also impact physical health and poor mental health can ... determining what is mentally healthy, and deciding what interventions, if any, are  ...

Wellbeing | Better Health Channel

http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/wellbeing?open

It is a complex combination of a person's physical, mental, emotional and social health factors. ... Spiritual or religious beliefs; Fun hobbies and leisure pursuits; Healthy self-esteem ... For example, a job provides not just money but purpose, goals, friendships ... Survey results tend to differ depending on what was measured.

Spiritual Wellness | Health Services - University of New Hampshire

http://www.unh.edu/health-services/ohep/spiritual-wellness

Physical Wellness Image · Physical Wellness · Social Wellness Image ... Spiritual wellness is finding meaning in life events, demonstrating individual purpose and ... revealing sense of who you are, why you are here and what your purpose for living is. ... Mental Health · STI Testing & Treatment · Women's Health · Pharmacy  ...

Health & Wellness | Yale Law School

http://www.law.yale.edu/studentlife/osa_health.htm

Substance Abuse and Mental Health Services Administration ... Social. Spiritual. Occupational. Physical. Intellectual. Environmental ... What YLS Offers: ... Spiritual: Spiritual wellness involves understanding your sense of purpose and meaning ...

Spiritual Well-Being - Casa Palmera

http://casapalmera.com/spiritual-well-being/

Sep 17, 2012 ... Spiritual well-being is an integral part of mental, emotional and physical health. ... It can be practiced in numerous ways, with its main purpose being to find ... The degree of ones spiritual well-being can be witnessed in the health of each ... the physical, nutritional, environmental, emotional, social, spiritual<

Promoting a Family's Physical and Mental Health and Well-Being

http://extension.arizona.edu/pubs/az1341b.pdf

The purpose of this fact sheet is to help families under- stand how they ... physical and spiritual health is critical to protecting yourself from ... What is mental health? How can ... Balancing social time and solitude seem to be the key. Other areas ...

Religion and Spirituality in the Elderly: Social Issues in the Elderly ...

http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/social_issues_in_the_elderly/religion_and_spirituality_in_the_elderly.html

Religion correlates with improved physical and mental health. ... A sense of meaning and purpose in life, which affects health behaviors and social and family  ...

Well-being, hauora / Underlying concepts ... - Health & PE - TKI

http://health.tki.org.nz/Teaching-in-HPE/Curriculum-statement/Underlying-concepts/Well-being-hauora

What is HPE? ... The concept of well-being encompasses the physical, mental and emotional, social, and spiritual dimensions of health. ... way people live, the search for meaning and purpose in life, and personal identity and self-awareness  ...