«سربه مهر» بیش از آنکه از حیث کارگردانی یا هر بعد فنی دیگری شایسته توجه باشد از منظر فیلمنامه‌نویسی و به طور خاص‌تر شخصیت‌پردازی اثری جذاب و قابل توجه است.

فرار از کلیشه نماز در سینما

نگاهی به"سر به مهر" به بهانه عرضه در شبکه نمایش خانگی


«سربه مهر» بیش از آنکه از حیث کارگردانی یا هر بعد فنی دیگری شایسته توجه باشد از منظر فیلمنامه‌نویسی و به طور خاص‌تر شخصیت‌پردازی اثری جذاب و قابل توجه است.

فرار از کلیشه نماز در سینما

های مقدم دوست در اولین اثر سینمایی اش تمام تخم مرغ هایش را در سبد شخصیت اصلی داستانش(لیلا حاتمی) قرار داده است. او بدون توجه به پرداخت دقیق و موشکافانه شخصیت های اطراف او و یا تمرکز بر خلق داستانک های فرعی که مجال تنفس برای مخاطب را ایجاد می کنند، به روایت حالات و افکار شخصیت اصلی داستان پرداخته با این هدف احتمالی که این شخصیت و ریزه کاری های فکری و رفتاری اش به تنهایی برای همراه ساختن مخاطب با اثر کفایت میکند.

نکته اما اینجاست که این جنس از نگاه به فیلمنامه و کارگردانی باعث شده که طیف مخاطبین به دو طیف کاملا جدا از هم تقسیم شوند. طیفی که موافق فیلم هستند چرا که توانسته اند قواعد فکری و رفتاری شخصیت اصلی را بپذیرند و دغدغه های اورا درک میآ‌کنند و طیفی که با منطق حاکم بر اثر کنار نمی آیند از ادامه همراهی با اثر منصرف میآ‌شوند. در واقع این ویژگی "سربه مهر" را به اثری صفر و صدی تبدیل کرده است که یا میتواند مخاطب را راضی کند و یا نمیتواند و از همراه ساختن مخاطب عاجز می ماند.

مقدم دوست در اولین ساخته بلند سینمایی‌اش سراغ سوژه به شدت حساسیت برانگیز که قابلیت هرنوع ارجاع بی‌ربط را در دل فضای پر سوءتفاهم سینمای ایران دارد گرفته است؛ مسئله نماز خواندن یا نخواندن دخترک جوان تنها و درون گرایی که تنهایی‌اش را با حضور بی‌نام نشان در فضای وب پر می‌کند.

نکته قابل توجه دیگر در مورد فیلمنامه «سربه مهر» موفق شدن مقدم در به نمایش گذاشتن موضوع نماز و به تصویر کشیدن سکانس‌های متعدد از نماز خواندن دخترک داستانش است بی‌آنکه در حوزه اجرا سکانس‌های کلیشه‌ای نمازخواندن در سینما را یادآوری کند و یا در حیطه فیلمنامه‌نویسی به ورطه شعارزدگی و درشت‌گویی بیفتد.

نکته اما اینجاست که مقدم دوست با ورود معناداری به دنیای سوژه حساسیت برانگیزش و با خلق شخصیت باور پذیر و در عین حال پرکشش برای ایجاد حس همراهی در مخاطب به این مهم دست یافته که از هرنوع ایجاد دافعه احتمالی در مورد سوژه اثر و در عین حال هرنوع نگاه انتقادی به این موضوع بر حذر بماند. مقدم دوست توانسته با بهره‌گیری از جنس خاص شوخ طبعی و مشنگی دوست داشتنی شخصیت اصلی داستانش و با برقرار کردن قواعد و چارچوب‌های حاکم برفضای ذهنی این شخصیت مخاطب اثرش برای همراهی با داستان فیلم را قانع کند.

"سربه مهر" تمام نشانه‌هایی که از جنس نگاه مقدم دوست به سینما و فیلمنامه نویسی و به طور خاص‌تر شخصیت پردازی سراغ داریم را یکجا یدک می‌کشد.مقدم دوست که پیش از این حضور جدی خودش در سینما را با نوشتن فیلمنامه "بی‌پولی" در کنار حمید نعمت‌الله تجربه کرده بود و بعدتر با نوشتن سریال "وضعیت سفید" در کنار نعمت‌الله و شخصیت‌های به یادماندنی را در ذهن مخاطب جاداده بود این بار هم با خلق شخصیت دخترک داستان فیلمش مسیر همیشگی‌اش در فیلمنامه‌نویسی را پی گرفته است.

فرار از کلیشه نماز در سینما

مهمترین خصوصیتی که در فیلمنامه‌های مقدم‌دوست قابل رد‌گیری است تبحر او در خلق شخصیت‌هایی خاص دنیای ذهنی خودش است.به بیان بهتر مقدم دوست این قابلیت را به عنوان مشخصه منحصر به فرد آثار خودش به مخاطب شناسانده است. او در خلق شخصیت‌های غالبا درون گرایی که در دنیای ذهنی خودشان سیر می‌کنند و نسبت به محیط بیرون ناهمخوانی واضحی را تجربه می‌کنند موفق ظاهر شده است. این شخصیت‌ها در عین درون گرا بودن به شدت عملگرا هستند واین درهم تنیدگی میان تمایل به فعال و حاضر بودن و همزمان درون گرا بودن باعث بروز درگیری‌های ذهنی مداوم برای این شخصیت‌ها می‌شود درگیری‌هایی که در قالب مونولوگ‌ها و نریشن‌های این شخصیت‌ها در طول زمان فیلم باعث ایجاد آگاهی در مخاطب و در عین حال برانگیختن حس همراهی او با شخصیت‌ها می‌شود. برای درک این معنا کافی است شخصیت زن و مرد(لیلا حاتمی و بهرام رادان) داستان «بی‌پولی» یا تعدد وتنوع شخصیت‌های سریال «وضعیت سفید» با محوریت نوجوان درون گرا و در عین فعال و عملگرای این اثر را مدنظر داشته باشیم. اصولا مشخصه واضح فیلمنامه‌هایی که از مقدم دوست سراغ داریم محوریت شخصیت‌ها در پیشبرد داستان است. مقدم دوست استخوان بندی ساختار فیلمنامه‌اش را روی دوش شخصیت‌ها بنا می‌کند و با محوریت کنش و واکنش و تعامل این شخصیت‌ها دست به خلق داستانک‌ها و موقعیت‌های تازه می‌زند در عین اینکه تغییر و دگردیسی در این شخصیت‌ها را دنبال می‌کند. این مسئله زمانی معنا پیدا می‌کند که درنظر داشته باشیم سینمای ایران در سال‌های اخیر کمتر شخصیت ماندگار و نوستالژیکی در سینمای ایران خلق شده است و غالب فیلمنامه‌ها بر مبنای خلق موقعیت با تکیه بر تیپ‌های متنوع به روایت داستان پرداخته‌اند یا حتی روایتی ضد داستان را در پیش گرفته‌اند.

مهمترین خصوصیتی که در فیلمنامه‌های مقدم‌دوست قابل رد‌گیری است تبحر او در خلق شخصیت‌هایی خاص دنیای ذهنی خودش است.به بیان بهتر مقدم دوست این قابلیت را به عنوان مشخصه منحصر به فرد آثار خودش به مخاطب شناسانده است. او در خلق شخصیت‌های غالبا درون گرایی که در دنیای ذهنی خودشان سیر می‌کنند و نسبت به محیط بیرون ناهمخوانی واضحی را تجربه می‌کنند موفق ظاهر شده است.

نکته قابل توجه دیگر در مورد فیلمنامه «سربه مهر» موفق شدن مقدم در به نمایش گذاشتن موضوع نماز و به تصویر کشیدن سکانس‌های متعدد از نماز خواندن دخترک داستانش است بی‌آنکه در حوزه اجرا سکانس‌های کلیشه‌ای نمازخواندن در سینما را یادآوری کند و یا در حیطه فیلمنامه‌نویسی به ورطه شعارزدگی و درشت‌گویی بیفتد.

مقدم دوست با درنظرگرفتن قواعد رفتاری خاص شخصیت داستانش و در عین حال دور نشدنش از واقعیت‌های جاری در جامعه ایرانی مسئله نمازخواندن شخصیت اصلی اثرش را به باورپذیر‌ترین شکل ممکن به نمایش می‌گذارد. با این همه به ظن این قلم «سربه مهر» بیش از آنکه از حیث اجرا و کارگردانی اثری شاخص باشد در حیطه فیلمنامه نویسی و سراغ گرفتنش از سوژه‌ای تازه و خلق شخصیتی به یاد ماندنی شایسته توجه و تقدیر بوده است.به هر تقدیر و به ظن این قلم‌، هادی مقدم دوست چه در حوزه کارگردانی و چه در حوزه فیلمنامه‌نویسی حرف زیادی برای گفتن در سینمای ایران خواهد داشت.

محمدرضا مقدسیان

بخش سینما وتلویزیون تبیان


مطالب مرتبط:

سمفونی بی حوصلگی و شلختگی

فرمون فرمون که میگفتن این نبود!

 

 

مجال عاشقیت - تبیان

http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=282264

2 آگوست 2014 ... فرار از کلیشه نماز در سینما ... در میان همین معدود آثار آنهایی همزمان موفق به تولید و نمایش روی پرده سینما شده اند که شمایل رسمی و کلیشه ای از رفتار و ...

آقا رضا به فرنگ می رود - تبیان

http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=281508

15 جولای 2014 ... فرار از کلیشه نماز در سینما ... از منظری دیگر اما مدل نگاه رضا عطاران به سینما که در قالب شخصیت اصلی فیلمش نمایان شده بیش از آنکه شوخی با ...

در ستایش صلح طلبی و انسانیت - تبیان

http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=280981

7 جولای 2014 ... فرار از کلیشه نماز در سینما ... در مورد قابلیتهای دراماتیک سینما جنگ و رخدادها و حالات اطراف هشت سال نبرد ایران و عراق بسیار گفته شده اما کمتر ...

بچه رزماری - تبیان

http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=280605

30 ژوئن 2014 ... فرار از کلیشه نماز در سینما «سربه مهر» بیش از آنکه از حیث کارگردانی یا هر بعد فنی دیگری شایسته توجه باشد از منظر فیلمنامه نویسی و به طور ...

سینما - تبیان

http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=398

قصه عشق دو ستاره هالیوود; لورن باكال بازیگر مطرح سینمای جهان هفته پیش درگذشت. ... فرار از کلیشه نماز در سینما; «سربه مهر» بیش از آنکه از حیث کارگردانی یا هر ...

کارگردان فیلم«خانوم»:«شیار 143» را دوست دارم - رجانیوز

http://rajanews.com/detail.asp?id=207342

12 ا کتبر 2014 ... به گزارش رجانیوز، موضوع این هفته برنامه نقد و بررسی فیلم سینمایی «خانوم» بود؛ .... به سینمای اجتماعی که از کلیشه های فمینستی یا ضد خانواده فرار کرده است. .... ام و به من می گویند که تو نمی توانی نماز بخوانی ولی من نماز می خوانم.

فیلم‌های سینمایی تلویزیون در عید قربان - پایگاه 598

http://www.598.ir/fa/news/257428/فیلم‌های-سینمایی-تلویزیون-در-عید-قربان

4 ا کتبر 2014 ... کرار آمد، باخت فرار کرد! ... عکس/ قلعه‌نویی و نماز اختصاصی در حرم (۱۲ نظر) ... به گزارش پایگاه 598 به نقل از «نسیم»، فیلم های سینمایی و تلویزیونی و .... در این سرقت که دان موفق شده است کلیشه ها را به دست بیاورد متوجه می شود که ...

آخر هفته با فیلم‌های سینمایی تلویزیون

http://www.598.ir/fa/news/256923/آخر-هفته-با-فیلم‌های-سینمایی-تلویزیون

2 ا کتبر 2014 ... فیلم‌های سینمایی، تلویزیونی و انیمیشن آخر هفته روی آنتن شبکه‌های مختلف سیما می‌روند. ... روی دستم خال کوبی کرده ام و به من می گویند که تو نمی توانی نماز بخوانی ولی من نماز می خوانم. ... کرار آمد، باخت فرار کرد! .... تا اين كه او با همدستي يكي از تبهكاران قديمي وردان اقدام به سرقت كليشه هاي چاپ اسكناس بانك مي نمايند.

«آرایش غلیظ» را ساختم چون از کلیشه‌های که موذیانه به سینما آمده بودند ...

http://www.javanemrooz.com/news/page-56799.aspx

22 ا کتبر 2014 ... حمید نعمت الله کارگردان فیلم سینمایی «آرایش غلیظ» گفت: من از کلیشه ها خسته شده بودم. فیلم‌ها از افسون سینما خالی بود و کلیشه ها با موذیگری به ...

حذف های نادرست

http://namayenarjes.com/files/4967.docx

(ما او را مدام در حال نماز خواندن می بینیم و تا نیمی از فیلم فکر می کنیم که او عابدی بی توجه به ... مادر محمود، کلیشه مادرانی است در موقعیت سینمایی و تلویزیونی. ... مردم می گویند زنت فرار کرده و محمود ساده دل می گوید بی خود می کنند واسه چی فرار کنه.

THE STEREOTYPICAL PORTRAYAL OF WOMEN IN ... - Repositories

https://repositories.tdl.org/uh-ir/bitstream/handle/10657/217/NANDAKUMAR-.pdf?sequence=2

Women in Indian Cinema: History, Socio-Cultural Factors and Women's Roles ..... operational definitions of stereotype that I coined for the purpose of the pilot study . ... Shown as performing religious rites/offering prayers in the “puja” (prayer) ...... Anarkali is buried alive although Akbar lets her escape through a secret tunnel.

جهان نيوز - واقعی ترین فیلم سینمایی دنیا +عکس

http://jahannews.com/vdcjtvetvuqeaaz.fsfu.html

23 جولای 2014 ... "boyhood" فیلمی است که کلیشه های ساخت فیلم با استفاده از بازیگران مختلف را از ... "ریچارد لینکلتر" از سال ۲۰۰۲ در حال ساخت این فیلم سینمایی است و تا به امروز هیچ کدام از ... دستم خال کوبی کرده ام و به من می گویند که تو نمی توانی نماز بخوانی ولی من نماز می خوانم. ... حالا من چکار کنم و از حرف مردم چطور فرار کنم؟

جهان نيوز - حق روایت حزب اللهی‌ها در سینما و تلویزیون گم شده است

http://www.jahannews.com/vdcfv0d0xw6djja.igiw.html

2 سپتامبر 2012 ... به غیر از نمونه مبتذل و له شده زیر بار کلیشه های عامیانه در باره قشری به عنوان " بسیجی " و ... مثل خودشان شدند و هر جمعه پای نماز جمعه حاضر می شوند و راهمپیمایی ها صف اولند و کارت بسیج .... حالا من چکار کنم و از حرف مردم چطور فرار کنم؟

پرده سینما | سینمای ایران | سینمای واقعی آن دوران همان فیلمهایی بود که ...

http://www.cinscreen.com/?id=830

11 جولای 2010 ... دورانی که دست کم ده سال از سینمای ایران و سی سال از زندگی فخیم زاده را در بر می گیرد. ..... باعث می شد که من برای فرار از دبیرستان و رفتن به سینما فرصت بیشتری داشته باشم. ..... من که به شدت دلم برای ساختن فیلمی خارج از کلیشه ها و سوژه های متداول سینمای قبل از ..... فکر کردم قراراست نماز جماعت خوانده شود.

کانون فرهنگی هنری باب الحوائج (ع) خمین

http://kanoon-babalhavaej.ir/

اقامه نماز و سخنرانی امام جمعه محبوب خمین دهه اول محرم مسجد قمر بنی هاشم (ع) · ویژه نامه ولادت .... استفتائات نماز امام خامنه ای · ماه رمضان شد می ..... فرار از کلیشه نماز در سینما .

تریبون مستضعفین » بازنمایی زن در سینمای قبل از انقلاب

http://www.teribon.ir/archives/277342/بازنمایی-زن-در-سینمای-قبل-از-انقلاب.html

15 ا کتبر 2014 ... بررسی حضور زنان در فیلم های سینمایی قبل از انقلاب اسلامی ... تصویر زن در سینمای ایران بیشتر از نقش های زنانه در سینمای هند، مصر و آمریکا کلیشه برداری و تقلید شد. .... در این دوره تضادهای فرهنگی بالا گرفت و میزان طلاق و آمار فرار جوانان از ... سازمان تعزیرات مولود انقلاب اسلامی است · فراخوان عکس نماز ظهر عاشورا ...